BAL HAKKINDA

Yüzyıllardır sofralarımıza tat katan şifalı bal, aynı zamanda birçok bilgiyi ve bilinmeyeni de içinde barındıran mucizevi bir besin kaynağı. Bu nedenle, saf bal hakkında merak ettiklerinizi, öğrenmek istediklerinizi aşağıdaki 10 soruda derledik.

Balın kalitesi, çeşitleri, üretimi ve daha pek çok detayın cevaplarını aşağıda
bulabileceksiniz. 

Arılar balı nasıl üretiyor?1

Bal, nektar olarak bilinen kolay bozulan ince tatlı sıvının, arıların vücutlarından salgıladıkları bir takım enzimlerle işlenmesi sonucu, dayanıklı, yoğun ve yüksek besin değeri içeren bir gıda maddesine dönüştürülmesi ile elde edilir. Arılar balı bal kovanı içindeki peteğe bırakmakta ve tekrar nektar toplamak için kovan dışına çıkmaktadır. Petek gözüne konulan bal, kovan içi hizmeti yapan arılar tarafından alınıp ballıktaki peteklere taşınır. Ballıktaki peteklere konulan yarı olgunlaşmış bal, arılar tarafından suyu uçurulup olgunlaştırılır. Bal konulan petek gözleri, balın suyunun uçurulup olgunlaştırılmasından sonra balmumu salgılayan arılar tarafından kapatılır ve böylece saf bal hazır hale gelmiş olur.

Bal nasıl sınıflandırılır?2

Elde ediliş kaynaklarına göre ballar çiçek balı ve salgı balı olarak ikiye ayrılır. Arının ağırlıklı olarak çiçeklerden nektar toplayarak ürettiği bala çiçek balı, ağırlıklı olarak bitkilerin üzerindeki salgıları toplayarak ürettiği balla ise salgı balı denir. Çam balı, ülkemizin dünyaca ünlü salgı balı çeşididir. Dünyadaki Çam balının %95 'i ülkemizde üretilmektedir. Ballar piyasaya sunuş şekillerine göre ise petekli bal, süzme bal ve pres balı olarak gruplandırılır.

Çam balı ile çiçek balı arasında ne fark vardır?3

Çam balının özellikleri kristalleşmeden uzun süre saklanabilmesi, renginin çiçek balları ile karşılaştırıldığında daha koyu olması, glikoz ve fruktoz içeriğinin çiçek ballarına göre daha düşük olması şeklinde sıralanabilir. Çam balları kendilerine has özel bir kokuya, tada ve renge sahiptir. Daha az tatlıdır ve boğazda yakıcı bir his bırakmaz. Çam balları çiçek ballarından daha fazla miktarda enzim, aminoasit ve mineral madde içerir. Çam balı çok miktarda hif ve spor içermektedir ve bu hifler özellikle Türkiye ile Yunanistan'ın dışında hiçbir ülkenin orman balında bulunmayan özelliktedir.

Saf bal nedir? Saf bal nasıl anlaşılır?4

Şekerli ballar arıların, şeker şurubuyla beslenmeleri sonucunda üretilen ballardır. Arı, balı çiçeğin nektarından değil, hemen kovanın önüne yerleştirilen şekerden imal eder. Bu yolla ballar, doğanın ve çiçeklerin özünü taşımamaktadır ve saf bal adı altında satılamaz. Yapay ballar ise şeker şuruplarına aroma ve boya ilavesi ile üretilen ürünler olup, bu durumun etiketlerde mutlaka belirtilmesi gerekir. Ayrıca saf ballara çeşitli şeker şurupları, su, nişasta vs. katılarak yapılan hile çeşitleri vardır. Burada amaç ucuz maddeler katarak miktarın artırılmasıdır. Yukarıdaki uygulamalar balda sahtecilik olarak görülmektedir ve bu tip ürünler "saf bal" adı altında satışa sunulamaz. Saf bal arıların çiçeklerin özlerinden yani nektarlarından elde ettiği yani direkt ve yalnız doğadan gelen baldır. Kaliteli bal bu doğal yolla elde edilir. Balda hile olup olmadığı sadece balın tadından, kokusundan ya da görüntüsünden anlaşılamamaktadır. Tek yöntem balın yapısının analiz edilmesidir. Balın gerçekliği ancak bu kapsamlı bilimsel analizler sonucunda anlaşılabilir.

Bal neden kristalleşiyor? Kristalleşmiş bal sağlığa zararlı mıdır?5

Balın kristalleşmesi doğal bir olaydır ve balın glikoz oranı bakımından doymuş hale gelmesiyle, glikoz moleküllerinin kristal duruma geçmesi olarak tanımlanır. Kristalleşmenin başlıca sebepleri; balın oluşmasında yararlanılan çiçeklerin türü, balın içerdiği hava kabarcıkları, polen ve diğer partiküllerin miktarı, balın depolandığı yerin nem ve sıcaklığı ile ambalaj kaplarının çeşididir.

Kristalleşmiş balın tüketilmesinde, sağlık açısından hiçbir sakınca yoktur. Halk arasında "bal şekerlenmesi" olarak da tabir edilen  kristallenme ile ilgili inanış "Saf bal kristalleşmez." şeklindedir.  Ancak bu inanış gerçeği yansıtmamaktadır. Çünkü şeker şurubu ilave edilmiş ballar çok uzun süre kristalleşmeden kalabilir, saf bal ise, balın elde edildiği çiçeklerin türüne göre değişmekle beraber, özellikle kış aylarında ve soğukta muhafaza edildiği takdirde birkaç ay gibi kısa bir sürede kristalleşebilmektedir. Bal kristalleşmiş haliyle de tüketilebileceği gibi, benmari usulü bir ısıtma işlemiyle (sıcak su dolu bir kabın içerisinde balın ısıtılması) kristaller çözdürülüp bu şekilde de tüketilebilir.

Bal küçük çocuklar tarafından tüketilebilir mi?6

1 yaşından küçük çocuklar için bal tavsiye edilmemektedir. Nedeni ise Clostridium Botulinum bakterisinin balda gelişememesine rağmen, spor formunun balda bulunma ihtimalinin olması ve bu bakterinin bebeklerde Bebek Botulizmi denilen bir hastalığa neden olmasıdır. Bu sporlar çevremizde de (havada, toprakta, tozda ve ham tarımsal ürünlerde) bulunmaktadır. Birçok gıdada olduğu gibi balda da bulunabilen bu sporlar erişkinlerin ve 1 yaşından büyük çocukların gelişmiş bağışıklık ve sindirim sistemi nedeniyle sorun teşkil etmezken, 1 yaşından küçük bebeklerde bağırsak mikro florasının yeterince gelişmemiş olması nedeniyle botulizme sebep olabilmektedir.

Kaliteli bal nedir? Hangi bal daha kalitelidir?7

Hilesiz ve kalıntısız olan ballar kalitelidir.
 Çiçek balı veya çam balı daha kalitelidir şeklinde yapılan yorumlar doğru değildir.
 Balın tadına, kokusuna veya rengine bakarak kalitesine karar verilemez. Balın kalitesi yani tamamen sağlıklı ve saf bal olup olmadığı, sadece laboratuvar analizleri ile anlaşılabilir.

Bal alırken nelere dikkat etmeliyiz?8

Kaliteli bal tadarak ya da başka herhangi bir duyusal özellik ile anlaşılamamaktadır. Bu nedenle güvenilir bal için güvenilir markaların ürünleri tercih edilmelidir. Açıkta satılan markasız süzme veya petekli ballar ise büyük risk taşımaktadır. Satın alınan ürünün hangi markaya ait olduğu, üründe parti numarası, dolum tarihi, son kullanma tarihi, firma adı&adresi, telefonu gibi ürün ve firma kimliğini açıkça belli eden ibarelerin bulunmasına ve kapakta garanti bandı olmasına dikkat edilmelidir. Ürün etiketi iyi incelenmelidir.  Çünkü doğal bal sadece Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği'ne uygun olarak satışa sunulabilir. Ancak bal olmadığı halde isminde bal geçen bazı ürünler "Bal Aromalı Şurup" adı altında satışa sunulabilmektedir ve bu durum etiketlerinde kolayca okunacak formatta belirtilmemektedir. Bu nedenle balın kalitesi, arkasındaki firmanın güvenilirliğine bağlıdır.

Diğer taraftan sağlık için süzme bal daha uygun bir tercihtir. Çünkü her ne kadar petekli ballarda hile yapılmayacağı yolunda bir inanış varsa da bu ballar da arıya şeker yedirilmek suretiyle imal edilebilmektedir. Ayrıca arıcılıkta kullanılan ilaç uygulamalarının pek çoğu direkt petekler üzerine olmaktadır. Dolayısıyla petekli balda kalıntı riski yüksektir.

Balın besleyici özellikleri nelerdir? 9

Bal, vitamin, mineral, aminoasit ve enzimler gibi pek çok vücudumuz için kritik öneme sahip faktörleri içermektedir. Bal, niasin, riboflavin ve pantothenik asit gibi vitaminler, kalsiyum, bakır, demir, magnezyum, manganez, fosfor, potasyum ve çinko gibi mineraller içermektedir.
Bal, bir yemek kaşığında 64 kcal enerji sağlayarak kaslar için yakıt görevi yapmaktadır. Diğer taraftan balda yağ bulunmadığından, az ya da hiç yağ içermeyen diyetlerde kullanımı son derece uygundur.
Balın kan şekerine diğer karbonhidrat kaynaklarına nazaran daha ılımlı etkisi olduğu gözlenmiştir.
Bal diğer besinlerin vücutta daha kolay sindirilip, daha iyi emilmelerini sağlar ve onlardan yararlanma düzeyini de yükseltir. Bu nedenle özellikle hastalık durumunda Bal tüketimi vücudun çabuk toparlanmasına yardımcı olur. 

Balın şeker hastalığına etkisi konusunda ise uzman hekimlerin görüşlerine başvurulmalıdır.

Doğal Bal Nedir, Doğal Bal İle Doğal Olmayan Bal Arasındaki Fark Nasıl Anlaşılır?10

Şekerli ballar arıların, şeker şurubuyla beslenmeleri neticesinde elde edilen ballardır. Arı, balı çiçeğin nektarından değil, hemen kovanın önüne konmuş olan şekerden imal eder. Bu şekilde üretilen ballar, doğanın ve çiçeklerin özünü sağlığını taşımamaktadır ve bal adı altında satışa sunulamaz. Yapay ballar ise şeker şuruplarına aroma ve boya ilavesi ile üretilen ürünler olup, bu durumun etiketlerinde mutlaka belirtilmesi gerekir. Bunların yanı sıra bir de doğal ballara çeşitli şeker şurupları, su, nişasta vs. katılarak yapılan hile yöntemleri vardır. Burada amaç ucuz maddeler katarak miktarın artırılmasıdır. Yukarıdaki tüm uygulamalar balda sahteciliğe girmektedir ve doğal bal adı altında satışa sunulamaz. Doğal bal arıların çiçeklerin özlerinden yani nektarlarından elde ettiği yani direkt ve yalnız doğadan gelen baldır. Balda hile olup olmadığını sadece balın fiyatından, tadından, kokusundan ya da görüntüsünden anlamak mümkün değildir. Tek yöntem balın yapısının analiz edilmesidir. İleri teknoloji ile donatılmış laboratuvarlarda, deneyimli uzmanlarca yapılacak bal analizi, gerçek balın sahtesinden kuşkuya yer vermeyecek biçimde ayırt edilmesini sağlar. Doğru olan, bu tür analizleri yapabilecek laboratuvar olanaklarına sahip, analiz sonuçları ulaşılabilir olan hakiki bal markalarından birini tercih etmek ve tüketmektir.